Sunday, December 31, 2017

MARAH APAN ELIM AH

Lehkhabu khat apan hoih kasakna lai ahi bangbang in kon koih ding:

“But we will not always drink the bitter cup. God will do what He did for Moses and the Israelites in Exodus 15. On their march from Egypt they came to a place called Marah. It was called Marah because the water there was bitter, and the people became bitter because of it, and griped to Moses. But Moses cried out to the LORD, and the LORD showed him a tree; and he threw it into the waters, and the waters became sweet.

And then God led them to Elim where there were twelve springs of waters (that’s one for every tribe), and seventy date palms (that’s one for every elder), and they camped there beside the waters.
By the way, Elim was only about five miles from Marah. Marah today; Elim tomorrow. Bitterness today; sweetness tomorrow”.

2017 kum ei a din, kei a din, nang a din Marah a na/i om kum ana hikha hiam? Marah tuikhatna mun nangawn ah Toupa’n a mite tuikhum a dawnsak hi. I haksakna, i lungngaihna, i dahna te leng kipahna suaksak thei Pa’n Elim (2018) ah Hon pilut ding hi, tua ah kiningchinna, nopsak leh vualzawlna i simsenglouh in hon ngak hi. Byebye Marah (2017), Welcome Elim (2018) chi thei chiat din Toupa’n hon vualzawl chiat ta hen chih ka thumna ahi.

Tuesday, December 19, 2017

Ka hinna aw, Toupa Phat in!

"Ka hinna aw, Toupa phat inla; ka sung a om tengteng aw, A min siangthou phat in!
Ka hinna aw, Toupa phat inla, a thilhih hoih tengteng mangngilh ken". Sam 103: 1- 2

Amasa in kiten kum, kum 5na hon musak Pathian kiang ah thupina, pahtawina tengteng ka pia hi. Kum 5 sung i chih chidam, ludam a om te adin a bangmah lou kal ahi a, lehlam ah salam a zawngkhal, damlou a it leh ngaih sunna leh khalam thawmhau te adin bel hunkhop ahi veve ding hi.

Kum 5 paisa sung ka et chiang in, dahna leh lungngaihna sang in kipahna leh vualzawlna ka muh gen ding a tamzaw a, Toupa hoihna, Toupa chitna phatphat ding a kilawm ahihlam ka phawksuah thakthak hi.

Kiteng zou Maharani Bagh a quarter a lut masak lai khong, lupna chih ding le neilou, innsung hawm petmah a pan tunia poimoh sak diak te kaikhawm thei a om a, bubit kisa thei a om chih te khong, aw, Toupa na vualzawlna pha ka bangkim tung uah kimu chih la in ana gen siam mahmah kasa thakthak hi.

Vualzawlna gil a gah goutan tanu hoihtak, feltak, thumang leh chidamtak Toupa'n hon piak te khong, thupi hina e! A neu sim lai a khatvei a bil phual chia hospital va naih khak chih louh, a kal a kikap d ngeina te kikap himai, hiai mahmah ah chidam vualzawlna ahihdan nakpi in zillai Toupa'n hon pia a, kipak lua ing Toupa.

Toupa'n hunlem hon bawlsak lak a ka kipahna penpen, hun sawtpi mahni hoih a kihoihsak, khalam dinmun confused tak a om, lah genkhe ngamlou chia omlai, tukum bul a BYF te zang a chialpi lut theihna di hunlem hon bawlsak mahmah, aw kipahhuai hina maizen e! Hinna thak, lungsim thak leh khamuanna dik ka muhna chialpi! BYF makaite saptuamte ziak in Toupa min ka phat hi. Hiai bang hunpha noute lemgelna ziak a mukha thei ka hihman in!

Tua teng lel le ei lamkhiak, pilna a zonkhiak theih omlouh lai a, ka vualzawlna na tansa teng uh a hun chimai lou a, gil a gah kibehlap thei dia lametna hon pia Toupa, tua lametna a tak a suah ding Ama' hunseh ngak a hon koih Toupa kiang ah thupina, pahtawina tengteng tuni'n ka pia uh hi. Ebenezer!

"Nangmah a hatna nei min nuam a sa hi; a lungtang a Zion naihna lamliante om in.
Kahna guam a tot un, tuikhuk omnate a bawl ua, ahi, vuahtui ke masa in vualzawlna in a khuh lel hi.
Hatna a kipan hat nawn semna ah a pai ua, Zion ah Pathian ma ah a kimusak chiat uhi".
Sam 84: 5 - 7

Friday, November 10, 2017

TOUPA’ PHAL

“Nang lemgel a thil hong tungte, Na phal hang a ka tuahzelte; Banghang hihiam chi’n leel uh ka kung tung a tung khempeuhte, Sian in a phal hang a tung hi e”.

A tung a la, a la a sak suk mai a beisak, a tatak a Toupa, nang lemgel ahi, nang phal ahi chih ding haksa kana sak mahmah khat ana hi gige hi. Haksatna chia gentham hihet lou ding, mi’ tuahte bang le hilou a bawn, Toupa, nang phal ahi chia kilan thei hetlou khat kana hi sim gige hi. Bang chi bang a itna Pathian, hehpihna Pathian in hiai bang phal ahi ding chih kei mimal hinkhua leh lehkhabu khenkhat a mi’ tanchin ka simkhak te apan kana kidot theih zel dotna khat ahi.

I Laisiangthou a Job tanchin bang, Job in a diktatna, a migitna thuakpih. Job migitna, dikna pen Pathian in Setan touna (challenge) dia ana zang laizang hiveh aw Job laibu a I muh bang a. Setan leh Pathian kitouna kikal ah Job a thuaktu a pangkha, tulai pau leh fair hetlou ahi Job adia, himahleh i Laisiangthou mah in, “Hiai tengteng ah Job in a hihkhial kei a, haihuaitak in Pathian leng a mawhsa kei hi”, ana chi lai hi.

Thupina maizen e Job! Ei khong i niteng nekzonna a mi’ kikal khong a thuaktu kisa sim a i pankhak chiang a vuallel kisa lopah, i mihinpih mahte tung leh Pathian tung bang avuina ding zong simpah a ki-om thei zel. Hehpihna hun ah ginna ziak a Pathian’ ta chih a om, Job bang a omdan hoih, dik leh gensiatbei hihna ziak hi mahmah lou, hehpihna ziak kia a, hamphatna i ngah lai a, tua ginna ziak a sawina leh ze-etna neu chikchik vuipih ana kihi a, Toupa’ thu ana kingai lou, ana kitheilou lua, huai ziak ahi chih pomdan khat ka neithei ta hi.
Laisiangthou ah Jesu’n “Simon, Simon, ngai in, Setan in buhsep bang a honsep theihna ding in, noute hon ngen eive”, (Luke 22:31) ana chi hi. Ginna ziak a sawina leh bawlsiatna i thuakna dia Toupa’ theihpih ana hih dan, Setan, thilhihthei leh thupitak, i Toupa kiang ah ana thum ana hi, i tan bangbang, i pal bangbang, Toupa’ phal mah ana hi ahi. A lungmuan huai mahmah chu, “Himahleh na ginna a manlouhna ding in k’on thumsak hi; na kihei nawn chiangh in nang na unaute hihkip in, achi hi”, (Luke 22:32). Toupa’n ei thuak thuak a, ei phut-phut a phu dia hon nuse mai hilou in, i ginna a manlouhna dia hon na thumsak hi lailai ahi.

Gingtu hihna ah ginna in zungthuk i kha hiam? Sawina leh ze-etna te i palkhak chiang in i lungke mai hiam? Tua bang te i tuahkhak chiang in hiai phawkni. “Min keimah ziak a hontai ua, a honsawi ua, zuau a gilou chiteng a a honhek hun chiang un, na hampha uhi. Kipak unla, nakpitak in nuam un; van ah na kipahman uh a thupi ngal a: Tuamah bang in na ma ua zawlnei omte leng a na sawi zel uhi” (Matthai 5:11-12).  

-10112017-

Saturday, November 4, 2017

KHANGTHAKTE KHUALNA/ITNA ZIAK A DIKTATNA A KILAMTHAKNA

“Kei TOUPA na Pathian uh Pathian mullithat, pate khelhna ziak a a tate gawtzel, hon mudahte suan thumna leh suan lina tan a gawtzel….” Diuteronomi 5:9 (b)

Rev. N. Pumsuanmung, Youth Coordinator in August 27, 2017 in EBCC Delhi a a hunzatna ah, ‘ei khang tan a khovel bei ding hileh zaw i om khak dandan, i hih khak dandan hisak sukni chia ngaihzam dan khat le om dia, himahleh ei khang tan a khovel bei ding chi thei lou ihih man in, ei hih diklouh gah i tate, tute’n thuak thei ahih phawk kawm in, nu-le pate’n khatvei khangthakte, khang omsawn dingte khualna in i khopi/lamka hon etpih lai un’ a chih toh a tung a bible tangteel a kituak mahmah di’n ka gingta hi.

Nu leh pa te’n tate i deihsak petmah a, nekzonna kichian, detdou a neih ding uh nu-le-pate tengteng in a lunggulh leh deih uh hi ding in gintak huai hi. Tua bang deih ziak mah in sum tampipi seng in siamsinna mah kichi hi ding hi. Deihsakna leh itluat ziak mah a sepna, nekzonna ding khong sum tampipi seng mah a kileisak ngam kihi zomah ding hi. Deihsakna leh itna dik bel ahikhol kei maithei. A ziak bel Laisiangthou mah ah i ki deihsak a kithuhilh ding hiai ana chi hi, “TOUPA na Pathian uh na lungtang tengteng un, na lungsim tengteng un, na hatna tengteng un na it ding uh ahi. Hiai thu tuni a ka honpiak na lungtang uah a tam gige ding a; na tate uh phatuamngai tak in na sinsak ding ua, na in ua na tutlai un, lampi a na pailai un, na luplai un leh na thoh chiang un na gen ding uh ahi” (Diut. 6:5-7).

Deihsak leh itluat ziak a, i tate’ adia i hih teng a hoih hivek lou maithei ahi cih ngaihsut huai leh ngaihsut tham ching mahmah ding in gintak huai hi. I gam ah sepna lei chih khong kithang mahmah hi. Nu le pate adia ngaihsut tham ching mahmah hi ding a ka gintak bel deihsak luat ziak a sepna, nekzonna ding i leisak i tate’n a i thil hoihlou hih gah nekha thei mawk uh ahi, amau khang kia hilou, khang thumna, khang lina tan ah chilai hi i laisiangthou in.


Himahleh a kipah huai mahmah bel, sum tampi a lei ngai lou, diktatna, Pathian deihdan kisinsak in, tua diktatna mah gou dang bangmah i tate i nutsiat zoh kei lehle, diktatna kia nutsiat le hang, mi diktatte limsak louh a om ngeilou, a suante uh tan a ann ngawl lou chi hiveh aw i Bible in. “Naupang ka na hita a, tuin tek ka hong hita a, himahleh mi diktat limsaklouh a a omlam ka mu ngeikei hi, a suante anngolh leng ka mu ngei sam kei hi”. (Sam 37:25). Khang hong om zel ding te, i tate, tute makhua ding khual a, deihsak taktak ihih leh, amau te leh khang omsawn dingte khualna in diktatna in kilamthak ni.

Sunday, October 20, 2013

Khotang hoihna dia SAPTUAM poimoh pen ahi chih debate a ka panna:

Amasapen in tunia innpi ngaihdan dik zoulou deuh khotang hoihna dia saptuam poimoh pen ahi chih a dik zaw zaw leh practicable zaw deuh kawkmuh thei dia hun hon pia speaker tung ah kipah thu ka gen masa hi.
Saptuam ichih chiang in teeltuam, sapkhiak tuam, mihonpi teng lak apat deih a tel tuam chihna dan in lapah mai le.
Khotang I chih nawn chiang in, teltuam/saptuam le tel, teeltuam/saptuam louh teng le tel, a haipen a pat a pilpen tan, a zawngpen ah pat a haupen tan, a nuamsa pen a pat a genthei pen tan huam kha vek chi in chiamteh nawn ni.
Huci a hih leh khotang I chih lian lotel petmah, khotang hindan nopzawk na di, or hoih na dia teltuam/saptuam tamlou te poimawh pen chih hi ngaihdan nuihzak huai sim pi suak maimah chihna hinawn ahi.
Hiai innpi ngaihdan a dik louhna I muhna masa pen din khat gen zual le, I gam I chih a iki neihsak mahmah na gam Lamka kha etsakna hoih mahmah ahi. Saptuam/teeltuam a dim, ngatna lamteng saptuam te kikhopna, lamka ah ni 30 om in, nitaak teng in saptuamte khatpeuh kikhopna khat ah tel zel le, ni 30 in daihlou maithei ahi, estimate maimai dan in. Tunia I kikupna innpi ngaihdan dik bang ana hita zenzen leh, khovel a gamnuam pen Lamka kaan om lou ding ahi. Gam gaalmuanna pen leng hi ding ahi. Khotang hinkhua nopna pen leng hiding ahi. Tunia I debate topic uh le tua I kikup pen chet uh hilou mai lai ding ahi, innpi ngaihdan dik hi leh.
Khotang hinkhua hoihpen leh nuampen hih nak sang a gam huham pen, guktak, laktak tamna pen gam, nekguk takguk a kithupi bawl mahmah na gam saptuam ngen a dimna gam Lamka himawk ahi. Huai in khotang hoihna dia saptuam poimoh pen ahi I chih dek chia le hon chisak thei mahmah lou mawk dan ahi.
Saptuam I chih kha khovel ah insititution hiam organization hiam tampi omte lak a khat ahi. A mawhpuak ahih leh khalam toh kisai a saptuam a omte lampi dik a sinsak, leh huai thusinsak hinpih dia lamkaih ding saptuam mawh puak ahi.
Khotang nopna leh hoihna lam en kai ding ahih leh I social organization te YPA, ZYA leh min tuamtuam I piak te hinawn ding hi.
Saptuam in khotang hoihna di poimoh ngaih in huai hon kineih sak ut nai dah henla, huai sang mah in saptuam a om, teel tuam te khalam leh hindan ding diktatna, nekzonna leh lam chituamtuam a te hoihtak ana en kai zaw leh, tunia I buaipih mahmah I Project Nehemiah bang uh le poimoh lou di ahi. Saptuam in amau sung a role a zawhlouh man, amau member te hih dia kilawm leh hoihte hihsak lou, a om dandan ua saptuam/teeltuam a a pom ziak ua zodawn skulpu teng Lamka a om a hi chih leng mangngilh louh hial ding ahi.

A tawpna ah khotang hoihna I chih mimal a kinga ahi lel hi. Mimal chih in I hih dia kilawm teng thei in, diktatna, itna I chih te nengkha chik chiat neisam le khotang nuam a om himai ding dan ihi.

Sunday, July 14, 2013

PARENTING WORKSHOP

PARENTING WORKSHOP
July 13th, 2013, EBCC, Dwarka.

Saptuam te saina a Parenting Workshop om ding ahi chih thu hong om a, a tung in bel ta leh nau etkol di le om tadih lou a, chih ngaihdan nei in tel ding kana sawm khol kei hi. Ahi a, kikhopna khat ah Pastor in hiai thu hon genna ah ta leh nau neita te’n bel zaza lengle I paidan/zuihdan sim khat ana kinei khin a, huai tan tung nailou a kisa lellel te, nungak tangvalte tam tel le hong chih leh, eh! Hina ngut e chi in, kava tel uh hi ka lawmnu tawh.

Hiai Workshop hun nih in a kikhen a, hun masa ah Rev. V. Nenglian in Biblical Parenting chih thupi a nei in hun masa hon zatpih a, hun nih na a Pu Vumlunmang IAS in TIPS for Raising Children chih thupi a zang in nuamtak in hun hon zatpih nawn hi.

Hun masa ah Pastor in naupang etkolna style chithum in hon khenpih a, huaite hon suutpih hi. Huaite:
1)      Authoritarian Style:  Hiai dan style ahih leh rule oriented style, order, hih koh, khoih koh, ba huai hih chihte in dim hi. Hiai dan a ki enkol naupangte a tawpna a kingaisia uh chi hi.
2)      Permissive Style:  Hiai dan style ahih leh uninvolved style leng kichi hi. A thu a gengen, a sepsuahna lam omlou. Pai dingdan, om dingdan thu tampi genkhia, thugente bangtan lohching, bangtan zuih a om chih nung zuihna omlou chih ahi.
3)      Democratic Style:  Hiai democratic style ahih leh kuapeuh a dia zuih dia kilawm leh hoih ahi. Naupang hiai na hih di, huai na hih di chih a thu chauh a gen hilou a, kithuahpih, naupang a damsung a thupukna kichian neithei dia panpih uh chidan ahi hiai dan style te’n.

Hun nihna ah Pu Vumlunmang in Naupang etkol didan tips genna hun nei hi. Aman a genna ah naupang etkolna ah nu leh pa te’n I dinmun I chian mahmah ding ahi, naupang etkol I chih I siamna dinmun hiam, nekzonna dinmun hiam leh saptuam hiam khotang hiam a I dinmun himawk lou ahi. Pa or Nu dinmun ahi a, mundang ah ihihna hiam dinmun hiam te omzia neilou tuk ahi.  Nu leh pa ten naupanung thununna ah amau mah a pat discipline a kipat ding chih haih louh ding ahi. Huan, naupang etkolna ah banghiam sepkhelh bawlkhelh I neihni a pa pen, nu pen, upapen chihman a dik kisak gige ding leng hilou ahi, I sepkhelh bawlkhelh hun a khial ihihlam kipuan ding chih ahi.

Naupang etkolna ah zuihdan kichian tak khat neih ngai ahi. Etsakna dia I kipah hun, nuam isak hun a naupang te tutna tung khong ah a kimawl uh I phal a, a phiat vengvung uh I phal leh, kipah louhni, mood off ni a leng I phal ding ahi. Huchi hilou a, hunkhat a phal an hundang khat a ei mood zir a a kibang mah I phal keileh naupangte confused gawp ding uh ahi chi hi.

Naupang etkolna ah lungkiak vungvung hun leng om a, huai hun chiang a I ta I nau te toh kisai a kipah huai hunte ngaihtuah thak zel a, thathak lak zel ding ahi. Etsakna dia kalkhat hong suan theih ua, kammal khat hon gen theih lai ua ikipahna khong ngaihtuah thak zel a, thanem mailou a thathak lak zel ding.
Khovel a I gou vangam I tunpih theih ding omsun tate ahi a, haksa leh leng lungke ken, Pathian toh pangkhawm a zou di ihi chi hi.
Huan, nu leh pa ten leng I Christian na, I hihna bangchi tan I I gum ngam a?  A diak a India secular khopi ah sahkhua teng a kibang a hi chi a, a langtang a doutu omlouhna ah naupangte hoihtak a kep ahih kei ua leh manthat hiam paikhelh pen baihlam pi ahih dan leng gen hi.

Screen Addiction or technology toh kisai ahih leh tusang mah a hong uang zaw ding ahi hun hong tung zel ding ah. Huai ziak a nu leh pa te-n I lungsim technology toh kisai a ana shutdown thei mawk hilou ihi, I theih ding khat bel, “whoever masters the ‘screen’ is on way to success – adult or child”, chi hi.
Nidang a lehkhabu kal a novel buneu khat sim a nu leh pate khemna stage peel daih a technology toh kikhemna hun a om ihita a, nu leh paten le technology toh kisai mohpuakna, challenge lianpi om ahi, ki shutdown mawk theih hilou ahi chi hi.

Pastor in a genna ah Mosi a piannung, Pharo tanu’ tapa a hih a, a nun va don, huai a va don sung a nu ahihna a a tup(goal) tangtun man. Mosi Hebru mi ahih chiang man, Hebrute Pathian a Pathian ahih kip man ta. Huai nung a Aigupta pilna te bangchiteng a zilsak in om lehleng a hihna leh ginna liing nawnlou chi hi.

NB: Hiai hi koimah a koihsawn dia gelh hilou, kei kep di himhim a ka gelh ahi. A kim sipsip kei ding, ken poimawh kasak leh kana chiamteh khakte kon gelhkhiak ahi.


Monday, July 30, 2012

Ka Paidan

Tulai khovel ah i gamtatna teng muh baihlam diak,i hihlouh tantan theih a om bang kasakna chiang om maimah hi. Mihing i damsungin bangchi tukin hoih in, bangchituk in sia hilengle lawm kuahiam poimawhin ka thei.I hoih leh hoih pih ding,i siat leh siatpih ding, ei toh kituak lawm-le-vual kinei, kimu in ka thei mai hi. Huai dungzuiin kenle lawm tamkhop kanei. Lawm ngaina pawl tak le chu ka hi, huai ziak in upa lua, naupang lua omlou, khatpeuh toh le kihou theih suk mai chih dan khong ka chiindan tangpi ahi. Nidang a innlam ka omlai khawng inle lawmte’inn a va pawt, ka pawtna pen om chit-chiat keilehle, anu-apa ana om penpen toh kihoulim in hun ka zang beisuk mai thei sek hi. Innmun chet a omlouh nungin le, lawmngai na a theihsa chu, lawm ding ka mupah a, amaute toh thuchin-thutang kikum theiin,innlam bangle ngaina vungvung louin hun ka zangthei hi. Huchiai lawm teng le ngaihdan kibatpih teng na hipah tuan lou zel. A chang bang a kina dek phial-phial a kiseelpih te mah ana hizel uh hi. Lawmte hihna ziak mahin akal a kiseel khakna bang omzel mahleh milak, kholak khong ah bel ngaihdan tangpi kibang zaw sim gige hi. A ziakbel i lawm hi ua,i ngaihdan i share munna pen le ahih maimah uh chia!! Huai dan a tulai khovel ah Facebook leh social networking site tuamtuam ah ngaihdan genkhawmna omveu hi. Huai hunte ah lawmte toh ngaihdan kibang mah va neih baihlam pi suak hi. Huaidan a ngaihdan kibang neihkhawm a, kiseelna khong ah pankhawm khak chia, huaipa thuzohsa, huaipa kid kichi om veu mawk hive aw. Ahitak alah eile ei ngaihdan gen lel kihi mai. A kua ngaihdan va kuppih le chu kihi khollou. Huaidan a mi kid chia ka omdan bangkim honna enzui tata banglah ken mimal tak a ka buaipih lawmlawm louh, amau siatna di le ka gen louhte mah hi zel zaw sim. Huchia amau le kava counter ngei hetlouh te khongin hunlem a muhnak ua leh kei hon na gen gige pen bang uh a lehlam ah kana kipak mahmah thethup zel hi. Ei bangmah lou iki saklai a,i gamtat, khohei,i thugen teng honna enzui bang om chih chia, nuam khinkhian hiveng aw. En amau gen ngeilou, ahi a, kei dan a lawm nei sam, amau kisai pih te khong toh kana kiseel khak hun bang om a, huai ziak khong a kei hon gen a, ka gamtat dan teng honna enchiik ahih ua leh bel kenle amau ngai thupi lawmlawm lou. Kei mi’image a ding chia ngawh a ka om bang a, amau kei sang a uangzaw in houchikin ka koih suk geih a, tawldam huai mahmah. Lehlam tak a dinmun hoih pipi nei, ei sang bang a muanhuai zaw, pilna siamna a le i phaklouh chia i tung et sim mahmah te khongin honna tauh-tauh chiang ua zaw, nidang a i etdan teng kikhek vek, ei a dia poilou, amau image kisusia uh bang saksim a omin, en nidang a amau khong thupi, pil, siam chia ina etton mahmah te et-ton theih hetlouh a hong om chiang un chu.. poisak simin om. Ahi a. mi’n ei bang a honsim kei a, hon phil-phil ua leh bel, amau bang chitukin mihoihin, lianin, pilin, siam le uh le, amau vaksa lah hizen louing a, bang ahia ka zahtak lawmlawm na ding om?? Amau hon piak bangbang ka piakthuk sam ding ka mohpuak hi di eive ka chih hun bangle om sam. Ahi a, pautam hetlouh ding bel a kua-kua toh kilemna suak sim danin ka thei. Mi’ gen ziak, mi ngaih thupina te ziak khong athupi kisak khak ding bangle lauh huai kasakpi khat ana hinawn leuleu hi. Atawpna chu mi tengle kipaksak zou keini, miteng le hehsak zou kei ni, ei toh kinai,i lawm leh vual toh kituak tak a om theih pen mah thupi,i siat,i nop,i dah a i kholhpih te mah I innveng,i lawm himai chih ka paidan ahi.

Pa leh Inkuan (Pa leh Apackage)

Pa i chih gensau le ngailou, i theih chiatsa ahi. Tutung in insung Pa hihna a tonkhawm toh kisai gen leng i chi a, tulai pau in Pa chih leh ...