Sunday, July 14, 2013

PARENTING WORKSHOP

PARENTING WORKSHOP
July 13th, 2013, EBCC, Dwarka.

Saptuam te saina a Parenting Workshop om ding ahi chih thu hong om a, a tung in bel ta leh nau etkol di le om tadih lou a, chih ngaihdan nei in tel ding kana sawm khol kei hi. Ahi a, kikhopna khat ah Pastor in hiai thu hon genna ah ta leh nau neita te’n bel zaza lengle I paidan/zuihdan sim khat ana kinei khin a, huai tan tung nailou a kisa lellel te, nungak tangvalte tam tel le hong chih leh, eh! Hina ngut e chi in, kava tel uh hi ka lawmnu tawh.

Hiai Workshop hun nih in a kikhen a, hun masa ah Rev. V. Nenglian in Biblical Parenting chih thupi a nei in hun masa hon zatpih a, hun nih na a Pu Vumlunmang IAS in TIPS for Raising Children chih thupi a zang in nuamtak in hun hon zatpih nawn hi.

Hun masa ah Pastor in naupang etkolna style chithum in hon khenpih a, huaite hon suutpih hi. Huaite:
1)      Authoritarian Style:  Hiai dan style ahih leh rule oriented style, order, hih koh, khoih koh, ba huai hih chihte in dim hi. Hiai dan a ki enkol naupangte a tawpna a kingaisia uh chi hi.
2)      Permissive Style:  Hiai dan style ahih leh uninvolved style leng kichi hi. A thu a gengen, a sepsuahna lam omlou. Pai dingdan, om dingdan thu tampi genkhia, thugente bangtan lohching, bangtan zuih a om chih nung zuihna omlou chih ahi.
3)      Democratic Style:  Hiai democratic style ahih leh kuapeuh a dia zuih dia kilawm leh hoih ahi. Naupang hiai na hih di, huai na hih di chih a thu chauh a gen hilou a, kithuahpih, naupang a damsung a thupukna kichian neithei dia panpih uh chidan ahi hiai dan style te’n.

Hun nihna ah Pu Vumlunmang in Naupang etkol didan tips genna hun nei hi. Aman a genna ah naupang etkolna ah nu leh pa te’n I dinmun I chian mahmah ding ahi, naupang etkol I chih I siamna dinmun hiam, nekzonna dinmun hiam leh saptuam hiam khotang hiam a I dinmun himawk lou ahi. Pa or Nu dinmun ahi a, mundang ah ihihna hiam dinmun hiam te omzia neilou tuk ahi.  Nu leh pa ten naupanung thununna ah amau mah a pat discipline a kipat ding chih haih louh ding ahi. Huan, naupang etkolna ah banghiam sepkhelh bawlkhelh I neihni a pa pen, nu pen, upapen chihman a dik kisak gige ding leng hilou ahi, I sepkhelh bawlkhelh hun a khial ihihlam kipuan ding chih ahi.

Naupang etkolna ah zuihdan kichian tak khat neih ngai ahi. Etsakna dia I kipah hun, nuam isak hun a naupang te tutna tung khong ah a kimawl uh I phal a, a phiat vengvung uh I phal leh, kipah louhni, mood off ni a leng I phal ding ahi. Huchi hilou a, hunkhat a phal an hundang khat a ei mood zir a a kibang mah I phal keileh naupangte confused gawp ding uh ahi chi hi.

Naupang etkolna ah lungkiak vungvung hun leng om a, huai hun chiang a I ta I nau te toh kisai a kipah huai hunte ngaihtuah thak zel a, thathak lak zel ding ahi. Etsakna dia kalkhat hong suan theih ua, kammal khat hon gen theih lai ua ikipahna khong ngaihtuah thak zel a, thanem mailou a thathak lak zel ding.
Khovel a I gou vangam I tunpih theih ding omsun tate ahi a, haksa leh leng lungke ken, Pathian toh pangkhawm a zou di ihi chi hi.
Huan, nu leh pa ten leng I Christian na, I hihna bangchi tan I I gum ngam a?  A diak a India secular khopi ah sahkhua teng a kibang a hi chi a, a langtang a doutu omlouhna ah naupangte hoihtak a kep ahih kei ua leh manthat hiam paikhelh pen baihlam pi ahih dan leng gen hi.

Screen Addiction or technology toh kisai ahih leh tusang mah a hong uang zaw ding ahi hun hong tung zel ding ah. Huai ziak a nu leh pa te-n I lungsim technology toh kisai a ana shutdown thei mawk hilou ihi, I theih ding khat bel, “whoever masters the ‘screen’ is on way to success – adult or child”, chi hi.
Nidang a lehkhabu kal a novel buneu khat sim a nu leh pate khemna stage peel daih a technology toh kikhemna hun a om ihita a, nu leh paten le technology toh kisai mohpuakna, challenge lianpi om ahi, ki shutdown mawk theih hilou ahi chi hi.

Pastor in a genna ah Mosi a piannung, Pharo tanu’ tapa a hih a, a nun va don, huai a va don sung a nu ahihna a a tup(goal) tangtun man. Mosi Hebru mi ahih chiang man, Hebrute Pathian a Pathian ahih kip man ta. Huai nung a Aigupta pilna te bangchiteng a zilsak in om lehleng a hihna leh ginna liing nawnlou chi hi.

NB: Hiai hi koimah a koihsawn dia gelh hilou, kei kep di himhim a ka gelh ahi. A kim sipsip kei ding, ken poimawh kasak leh kana chiamteh khakte kon gelhkhiak ahi.


Monday, July 30, 2012

Ka Paidan

Tulai khovel ah i gamtatna teng muh baihlam diak,i hihlouh tantan theih a om bang kasakna chiang om maimah hi. Mihing i damsungin bangchi tukin hoih in, bangchituk in sia hilengle lawm kuahiam poimawhin ka thei.I hoih leh hoih pih ding,i siat leh siatpih ding, ei toh kituak lawm-le-vual kinei, kimu in ka thei mai hi. Huai dungzuiin kenle lawm tamkhop kanei. Lawm ngaina pawl tak le chu ka hi, huai ziak in upa lua, naupang lua omlou, khatpeuh toh le kihou theih suk mai chih dan khong ka chiindan tangpi ahi. Nidang a innlam ka omlai khawng inle lawmte’inn a va pawt, ka pawtna pen om chit-chiat keilehle, anu-apa ana om penpen toh kihoulim in hun ka zang beisuk mai thei sek hi. Innmun chet a omlouh nungin le, lawmngai na a theihsa chu, lawm ding ka mupah a, amaute toh thuchin-thutang kikum theiin,innlam bangle ngaina vungvung louin hun ka zangthei hi. Huchiai lawm teng le ngaihdan kibatpih teng na hipah tuan lou zel. A chang bang a kina dek phial-phial a kiseelpih te mah ana hizel uh hi. Lawmte hihna ziak mahin akal a kiseel khakna bang omzel mahleh milak, kholak khong ah bel ngaihdan tangpi kibang zaw sim gige hi. A ziakbel i lawm hi ua,i ngaihdan i share munna pen le ahih maimah uh chia!! Huai dan a tulai khovel ah Facebook leh social networking site tuamtuam ah ngaihdan genkhawmna omveu hi. Huai hunte ah lawmte toh ngaihdan kibang mah va neih baihlam pi suak hi. Huaidan a ngaihdan kibang neihkhawm a, kiseelna khong ah pankhawm khak chia, huaipa thuzohsa, huaipa kid kichi om veu mawk hive aw. Ahitak alah eile ei ngaihdan gen lel kihi mai. A kua ngaihdan va kuppih le chu kihi khollou. Huaidan a mi kid chia ka omdan bangkim honna enzui tata banglah ken mimal tak a ka buaipih lawmlawm louh, amau siatna di le ka gen louhte mah hi zel zaw sim. Huchia amau le kava counter ngei hetlouh te khongin hunlem a muhnak ua leh kei hon na gen gige pen bang uh a lehlam ah kana kipak mahmah thethup zel hi. Ei bangmah lou iki saklai a,i gamtat, khohei,i thugen teng honna enzui bang om chih chia, nuam khinkhian hiveng aw. En amau gen ngeilou, ahi a, kei dan a lawm nei sam, amau kisai pih te khong toh kana kiseel khak hun bang om a, huai ziak khong a kei hon gen a, ka gamtat dan teng honna enchiik ahih ua leh bel kenle amau ngai thupi lawmlawm lou. Kei mi’image a ding chia ngawh a ka om bang a, amau kei sang a uangzaw in houchikin ka koih suk geih a, tawldam huai mahmah. Lehlam tak a dinmun hoih pipi nei, ei sang bang a muanhuai zaw, pilna siamna a le i phaklouh chia i tung et sim mahmah te khongin honna tauh-tauh chiang ua zaw, nidang a i etdan teng kikhek vek, ei a dia poilou, amau image kisusia uh bang saksim a omin, en nidang a amau khong thupi, pil, siam chia ina etton mahmah te et-ton theih hetlouh a hong om chiang un chu.. poisak simin om. Ahi a. mi’n ei bang a honsim kei a, hon phil-phil ua leh bel, amau bang chitukin mihoihin, lianin, pilin, siam le uh le, amau vaksa lah hizen louing a, bang ahia ka zahtak lawmlawm na ding om?? Amau hon piak bangbang ka piakthuk sam ding ka mohpuak hi di eive ka chih hun bangle om sam. Ahi a, pautam hetlouh ding bel a kua-kua toh kilemna suak sim danin ka thei. Mi’ gen ziak, mi ngaih thupina te ziak khong athupi kisak khak ding bangle lauh huai kasakpi khat ana hinawn leuleu hi. Atawpna chu mi tengle kipaksak zou keini, miteng le hehsak zou kei ni, ei toh kinai,i lawm leh vual toh kituak tak a om theih pen mah thupi,i siat,i nop,i dah a i kholhpih te mah I innveng,i lawm himai chih ka paidan ahi.

Thursday, December 22, 2011

Christmas Hun A Hong Tun Chia’n

Hunte nite ana pai zel in, I theihlouh kal in kumbei ding kuan ah I ding nawn ta. Kum khat sung I chih ana sawt kei na e. Buai kisa, kum beima ngeingei a kitun dingsuah I sawmsawm kal a, ana bei nawn man der aka! Kum thak ah chih phan-phan zel di hinteh! Kumthak in bangtak hon puak dia I thei kei. Ahitak in a kum in banghiam hon puak hia? Ei bawl? Hiai kikal bangle ka buai mahmah khat ahi nawn zel ve. Kumhoih, kumsia chih khong ina nei ua, a kum hoih taktak mah hia? A kum sia mah hia? Hiai te ken gen haksa sa mahmah hiveng aw.

Neulai khong in kumbul skul kai apat Christmas suty ding I ngak chenchen a, haksa hive aw. Sawt hive aw. January, February te khong I sim theih tung bang a khut mal kuai zenzen a kisim sim mai, December bang gamla lotel keikoi sak a om phet. Ngaklah petmah a I ngak-ngak December hong tun chiang bang a zaw, nuam lotel sam eive. Bangtak ahia nuam kasak? Bang in December hon ngaklah sak ahia? Hiaite dawnna di ka thei zou nawn kei mawk! Skul suty ding ngaklah a, suty hun hong tun chia lehkhasim ngailou kipahpih ka hi hia? Christmas sapok kuih khong nuamsa ka hi hia? Gamlak a sihzou khiak a kuan nuamsa ka hi hia? Lenkhop nuamsa chih dia lah, huai hun bang a Christmas la saksuak theih khatle kinei nailou hi a.. A khuahun in a puak khiat ahi diam?

A khuahun puak khiat dia lah, I pianma a pat Christmas kilawm, tunitan kilawm paisuak lai. Chrismas sapok lah kikui thou lai. Lenkhop lah om thou lai. A chihleh bang dia nuamsa hetlou ka mawk di? Bang dia huai kilawpna om hetlou ahi di? A tom a gen in, ka thei kei. Ka naupan lai ziak, ngaihtuahna chiimtak ka neih nailouh ziak leh lungkham, haksa chihte ka theihphak nailouh ziak a nuamsa hilim di’n ka kikoih mai. A dik diam?

Neulai ka gen chiang in Christmas hun chauh nuamsa ka hi kei. Hun dang tele nuam ve aw. Lawmte toh khavak nuai khong a “Ka gaal a singsat kua na hia?” chihte khong kimawl a kidelh zaizai bang, L-O-N-D-O-N chihte khong gen a kikou ekek lai khong mah nuam! Kei muhdan maimai hia ka theikei, nidang lai te’n khavak chih khong le tulai a te sang in gen neisak zaw uh kasa. Ana thupi diak, romantic diak bang in ka mu. Eimi tangthu gelh om sunsun te’n nungak-le-tangval tangthu a gelhchiang bang un Full Moon chih om lou a tangthu kimthei lou mah a bang. Le nuamdiak se toh kibang kasa.

Tuchiang in I tenna khovel kikhek lamdang gawp ta. A khovel kikhek hia? A mite kikhek? A khovel zaw a kibang mah hi di hive aw maw. A mite’n I lungsim put uh I khek ua, I vanzat te a lamdang ta a, huai hilim ve aw maw. Tuching in a hihleh khopi zaw deuh ngial a khavak leh vaklouh nangawn I thei bun nawn kei. Sun leh zan kibang phial in mei a vak zihziah ta. Hiaite hamphat na ahi. Nidang dan in kipawt supsup nawn kei hang. Khantouhna ahi. Tua khang hong thak tou dingte ngial, kua a ka inveng? Kua a eimi? Chihte ngaina hetlou a hong om ua leh a hi di mah bang kasa deksim ta mai. Mahni inn ah I duh, I deih, I neikim phialta ua. Sep leh bawl in I buai chiat ta u , mitoh kimuh zaizai hun di I nei tawm ta. I mu nawn khol kei.

Lehlam tak ah, taksa a muhnai hetlouh, lawm hoih pipi neihtheihna hun I tung ta. Kei bang ngial in Social Networking Site tungtawn in lawm thak bangzah hiam ka nei mawk! Kimu ngei ka hi kei uh, ka kingaina thei mawk ua, kihou hou theih mawk! Hiai in ka kiim ka paam a muhtheih a omte toh ka hun zat di tampi hon lakmang sak a, kipah di hia? Dah di? Ka thei kei. Hun hong pai tou zel dia, hindan, tawndan, khosakdan te hong kikhek khek ding hita e chih hon ngaihtuahsak mahmah a, kei bang lel, neulai chi dia le ki zahpih sim lai in kei mitmuh a thil kikhek hiai zah ka muhman leh, I nu leh pate khong in kikhek sana un chia! Ki adjust siam mahmah uh e. ngaihsan huai mahmah uh hita e chihlamlam hong ngaihtuah sak hi.

I hun zatdan te kikhek in, I lawmpolh dante kikhek tou zel mahleh, neulai hunte mitkha a mangthei lou, a luai-luai hun khat na himawk hi. Neulai hun ngai khong a va kithanem sak ding chihna hihet lou in, hun nuam leh manpha, ahi chih ka ngaihtuah khe thakthak hi. Hai huai sim pipi a I gamtatna te diakdiak bang, hun nuamsak tu, tuchiang a I neulai lawm khat le nih toh I kimuh ni a I genkhop chia, I kipahna pen hithei mawk hi. Hundang ah, ka neulai hun ka ngaihtuah tawm mahmah. Himahleh Christmas hun a hong tun chia’n ka neulai hinkhua te ut thu hihet lou in ka lungsim ah hong ki flash back nase thei mahmah mai. Ngaihtuah louh hamham bang kana sawm sek. Himahleh a hun in pokhia a hi dia, Christmas hun hong tun rual rual in, seenlai ngaihna, seenlai hun nuam te a thou zel. Huai kawm mah in lunglen hun a om a, khasiat hun a om a, huan, kipak a nuih velvul hun leng a om.

Neulai Christmas hun in Sial khong bang I goh zoh phei in chu, khozang a kilawp a kihi mai. Zing thou phet ka muman kei kha di chi hi awmtak in Sial kikhihna lam kidelh pah vengveng mai. Zankhua bang a ki ihmu lou phial kha hi in maw. Sial kai lou a gamsa khong a kizat kum in chu, sahou gu, sahou a hai na mun te uh chik a pawt ngeina hikei mahleh, sahou vang in I va hoh hamham a, nitak khat nek khiat di chu kigu khe man mahmah mai. Khonawl ah tangsam te hong pak a, Christmas paak te’n khokiim khong hong zem ua, a spirit kha om mai in ka thei. A nuam a hitop mai. Khut leh khe gep bimbem in lawmte toh ei phur phur in I phur a, bangmah lah set tak I hi nai kei a, huai hunte khong mah hun nuam ana hita e.

Midang te Christmas in bangchi’n a nawk kha diam ka thei kei. Kei a di’n bel, neulai hun ngaihna, innkuan kim a Christmas hun zat khawm ngaihna leh ka lawm leh vual te a damlai toh om nawnlou te phawkna hun a hipipen mai. Huai hunte ngai in thumthum in kapkap mah leng, a phatuam nawn kei. Kum teng a hun hong pai zel toh Christmas hun teng a hiai spirit toh hun zangkhawm tou tadih ding chu ka hi phot mai ve. Christmas zang dia omna mun kawlgam, vaigam a pat tenna vangkhua leh innkuanpih te kiang zuan tengteng leh a zuan theilou tengteng Christmas Zatnuam leh Kumthak kipah huai tak kon wish ngal hi.

Friday, November 11, 2011

Pipi Leh Pupu




Ka leitung Pathian chi leng le gen khial lawmlawm di'n ka kigingta kei. Amaute ka pahtawina di'n kammawl in huntawp chih a neithei ngei di'n leng ka gingta kei. Leitung a nu-leh-pate itna zahzah a hon it a om diam? Nu-leh-pate' hon itna a dau ka chihna hihet lou in, om di'n na gingta hia? Ken chu om ahi chih ka mu a, ka feel a, ka thei chian ta. Leitung a ka pi leh pu hon itna thupi hina e! Aw itna, itna lamdang hina tel e! Amau neek tang neek di'n hon pe phal ua, a tute uh ziak a gensiat leh soiselna tam thuak hina un chia! Huaite a hun in kana theihpih kha hetkei. Theihle kana sawm kei. Huai dan om di'n le kana gingta kei. Hampha ka hihlam kana thei ngei kei. Ka tandia kilawm tang kana kisa a, a hih bangbang uh a hih di uh a hih ziak kana sa nilouh a, haisawt na tel ing e!

Ka Pu Chinzalian Thangsing ahi. Amah pianken a mi feltak ahi ding. Tangnuam ah ana khosa hi. Aman ta Pasal 3 toh Numei 5 a nei hi. A tate lak a a 3na ka Nu Chingngaihvung ahi. Ka pu hi nasep a taima a, singtang lou nasep a nekzong ahi. Suangdai a pat a Tangnuam a peemlut ahi ua, a singtang lou nasep mah ana sunzom charchar hi. Kei khotheih tan inleng ka pu in lou a bawl lai a, skul suty ni chiang in lou hon kuanpih sek a, nasep dan hon zilsak sek hi. Ka pu hi mi damthei tak ahi ngei dia, ka khotheih apat a hon omlouhsan ni 15 November, 1997 tan in damlou a lupna a ngak lam himhim ka thei kei. Naupangchik ka hih apat in ka pi-leh-pu' angah kana khangkhia hi. Ka pi-leh-pute' itna ziak lou hileh, tuni'n singtang ah nasem a, loukhou a, vuahzu-nisa thuak di'n ka kigingta.

Ka Pu' kammal ka mangngilh theihlouh leh tua ka theihsiam dek patpat khat hiai ahi. Ka Puneu te a neupen kha nautum chih mahtak a hi phengpheng deuh sek hi. Ka pu in a tai chiang in, "kiphasak het kei dih vo, hiai inn apat paikhe lechin kaal khat na ekthak na di le muzou lou di na hi", achisek hi. Huai lai in bang a genna a ka theisiam kei, bangziak a kaal khat ekthak na di mulou di? A haksat louhlouh maizen di toh kana chisek a, himahleh tu'n a thugen ka theisiam ta. Dik hina tel e. Mahni inn taisan a kaal khat genlouh, ni 1/2 hunzatna di lel le muh hak hina e chih ka hon theisiam panpan ta.

Ka Pu nasep a taihmak luat ziak a ka heh hun a tam. Naupang chik ka hi a, skul suty ni chang in lawmte hunzat bang a hun zat tei ka ut. Lawmte lak ah kimawl ve tei ka ut. Himahleh aman alou bawlna lam hon zotpih a, kei toh kituak ding na hon pia a, nasep hon kizilsak gige hi. Tuhun a ka et thak chiang in ka kisiik hetkei, A huntak in bel ka heh velvul gige. Ka pu in lou nasep a nekzon haksat dan hon na hilh lou, zilsak lou hileh tunia ka theih tampi ana theilou di hing a aw hampha hina ing e! Ka hamphatna te gentheihna di'n lah na om nawn kei a mo Pu... Hon ngai nang e mo Pu...

Ka Pu thupi kasak nawn na mahmah ahihleh amah summuhna kichian neile hisamlou, ka nu-leh-pate bang a lou nasem hi a, ka nu-leh-pate kiang ah pat skul kai dia honna lak khiat te ka ngaihtuah chiang in, a itna tu'n ka thei dek panpan. Ka nu-leh-pate'n bel lou a piang malta leh haichi dang sumsuah theihte in kumbul a admission hon siksak zou hamham sek ua,huailou skul fee, books, exercise books leh uniform teng bel ka Pu, Ka nuneute leh Ka Puneute khut a om suak hi. Ka pu a piching luat ziak mah a diam, kou ziak a ka Nuneute, ka Puneute a phun chih zak ding ka neu apat Cl-XII ka passed tan ka omsung in bangmah phunna ka za ngei kei. Huai naksang in hon it ua, hon deihsak ua, amau neek tang, silh tangtang hon pia uh hi. Ka hai a, ka kiphasak a, ka heh chiang in ka Nuneute kiang ah skul le ka kai nawn kei di, ka nute kiang ah ka pai di ka chi zel a, amau a dia skul kai peuh kana kisa a, ka hailua mo Pu, Pi leh Puneu leh Nuneute? Khatvei le huchia na chihleh pai leltak ve hon chi hetkei ua, lai na simsim dia, nang a di mah ahi chi'n hon theihsiam sak sawm sek ua, huai theisiam dia ka kum in zirlou hia? Ka theikei. Ka theisiam thei kei.

Kei kia ka Pute' inn a khangkhia ka hikei. Ka unauteng uh mi 5 ka hi ua, ka vek un ka pi leh pu ang a khangkhe lou ka om kei uh. Ka U in hong graduate a, St. Paul's ah teacher kumkhat khong hong sep khit in eive inntuam a ka ompat uh. Kou khe a ding thei dia hon muanma teng uh Ka pu omlouh nung in le ka Puneu te'n hon paikhe phal mahmah kei lai tel uh! Aw! Itna! Khovel a hiai bang itna ana om ahi mo? Thupi kasa, lamdang kasa, ka genchim thei kei. Ka ngaihtuah tawp thei kei.

1997 in Cl-VIII ka sim chet a, Half Yearly Exam zou in Suangdai ah ka Nu-leh-Pate kiang ah suty hun tamlou sung nasep panpih di chi in ka pai a ka naute toh. Ka U ahihleh Cl X a sim kum ahi a, class a neih charchar ziak un a omsuak hi. Huchia gaal muangtak a nasem a omlai, Unau melhaih hun in hong pha a, huai suty zang dia ka paikhiatni zing a ka Pu meel ka muh a tawp na di ahihlam himhim ka thei kei. A tawpna di a hihlam thei hileng va pom tonton a, ka itluat thu kamkhat beek gen di'n ka kiging ta. Huchia gal hong buai in bangchi chi hiam in Mizoram tawn in Shillong ah ka Nu Neu kiang kava tung kha hi. Huai ah Ka pi ngei leng a hong pai in ka Pi toh ka Nuneu toh ka om ua, galbuai a veng dekta de aw, chikchiah Lamka kipai thei di chia ka lung geel lai un, zaal mang hiam aw chih ding in November 15,1997 in Tangnuam khua luh in ana om maimah ah, huai a Ka Pu in a hinna ana peta. Ka Pu' meel mu nawnlou ding ka kitheih in ka kha a sia a, ka khovel tawpna bang hial in ka ngaihtuah a, ka Pu omlou a kou unau teng bang suak ding, ka phaktan ua lungkim mai na hiam Pu aw, chi'n ka Nuneu leh Ka Pi ngongkawi in kong kap keuhkeuh mai zaw, mitkha ah a mangthei kei. Tunitan in ka mitkha ah chiangtak a ka Nuneu, Ka Pi leh Kei huai ARC Quarter sung a ka omdan uh a chiang kilkel lai a, ka ngaihtuah khak teng in ka chimul a thou a, ka dah a, ka khase lailai. A biiktak in Ka Pi ka hehpih a, a pasal ittak suun a a luang bul a tut ut mahmah ding, tua lah a lungkimna tan a hehnem thei leng omlou maimah! Hehpih huai hang e maw Pi, Nu Kim, eiteng li-liai.

Pu aw, lung na awi lua sang, khana pham dan. Ka pi beek ngaihtuah lou na hiam Pu aw? Kou teng li-liai na lungsim ah khana kiak kuan un ka om kha uh hiam Pu aw? Pu aw, hong ngai nang e maw... Kha na kiakni tuang hong tung nawn dia, zaitha patbang nem e Pu aw. Pu aw, kha na kiatni a na kiang a ka om khaklou ziak mah hiam, tuni tan in khana kiakni tuang hong tun chiang in leng innkuan te toh omkhawm kha kei lai ung. Ka heina kol-le-vai lak ah sial zatam toh luankhi nuul zel ing Pu aw...

Ka Pi Thangman ahi. Ka pi ahihleh mi nunnem, kisuanlah hat, dohzou tak ahi. A phun ngei kei a, a hehlam leng ka thei ngei kei. Fel tak ahi. Ka pi kisuanlah hatdan lawmlawm bel, ama' ann kuang a neek dia ann kithuk, mi a kham dek chia, a vahlouh di uh lau a, ka deih nawn kei chia a tuu leh tate lak tan a hawm zou den khat ahi. A mizia huai ahih leh a omlouh a ka omlouh hang in, khek di'n ka gingta tuan kei. Ann hawm pi chi in ka Nuneute toh Ka Puneute'n taitai sek ua, ann hawm dia hong kisak chiang in a kiang a tukha teng in a annkuang uh ana domkhe sauhsauh ua, ka nuih laihlaih zel uh hi.

Nasep thilbawl ah ka Pu nung a thuap zou mahmah a, ngap a kisaklouh ni in leng ka Pu lou a kuan naknak leh na Pu a nasepna ah tuipe ding leng omlou di chih ngaingam lou in a zui teitei zel hi. Huai in Nu ahihna ah Apasal nung a thuap zoh dan gen kha mahmah kasa. Thupi kasa a, ka ngaisang telhtelh. Kei ka hihleh Ka Pu min phuah ka hi a, khel leng ka khel a, ka pi'n Na Pu tute mawngmawng na lungtang uh pha, khel uh teh hon chi thei zel hi. Ka pu sep leh bawl ah suun zou lou in, phazou kei mahleng, ka Pu theikha te'n hon muh uh chia'n, "Na Pu' tuu taktak neive" hon chih chiang un nuam kasa a, hampha ka kisa hi. Ka damlouh chiang in ka Pi a buai thei mahmah a, damdawi hon leisak in ne di'n hon sawl zel hi. Ka khel a, damdawi neek ka ut kei. Damdoi ka duh kei. Ka pi in hon thei mahmah a, damdawi toh tui ka kiang a a koih kha ane kineih in kana seel sek hi. Huai ka seelna munte le ava mu kherkher sek a, hon engu na hi ka chih chiang inlah a ut hetkei zel a. Aw Pipi, hon thei chiang hina tel chia maw...

Inntuam a ka om nung uh inn ah ka om vang mahmah hi. Innlam ka pai sunsun chiang in ka Pi in hon na ngaina mahmah a, ka tupapa a om sung chi'n hong giak zel hi. Ka hamphat lam ka thei kei a, ka ngaih poimoh zawk om ziak a hi ngei dia, ka pawt sansan sek a, hon phunsan ngei kei. Hon tai ngei kei. Pawt hat honsa lotel chu ahi dia, hichi'n hon chi, " Lam, na pawtpawt na mahmah leng gimta niteh, nang leh nang kitha dawn le na hi dia, hon tonpih ta maive", hon chisek. Ka nuih san ekek zel a, ka pawt dek chiah kava chiam nuih zel a, "Pi, tuzan ka lupna ah lukham khat ana koihbeh un aw", ka chih chiang ana gintak hun a om sek. Ka ngaihtuah thak a, ka Pi in hon chiamnuih te a gen taktak a de aw? A tupapa zi mu ut hi di hi a, a tusawn mel bangle muhman bang lam en hi di hi a, thutak dan in kana ngaikhe kha ngei kei a chia ka kisiik hun a tam. Ka pi innlam ka paichiah hon ngaina a hong giak dia om gige ding kana saklai in, gintak hetlouh in June 12,2011 nitak in hon omlouhsan chih kaza a, aw, maizen!! Innlam ka pai dia, kua'n hon na vai dawn ding? Na hong dam mo chia khut vuai sim nipniap ta ka let ding omnawnlou maimah chih ka ngaihtuah chia'n haksa kasa lua. Pi aw, inn kong pai dia, i om khawm dia, ka zin hong hun dia, kua'n thuumna hon neihsak ta ding? Pi, kei a dia na thuumna te ngai lai nang e. Nang zaw ka Pu toh Nuamsa tak in heikhawm tave ni uh chin, simlei mubang ngai nawn kei ni uh teh mo Pi? Ken zaw, kon ngai a, ka lung a leng lotel. Ka kha a muang theikei Pupu leh Pipi.

Pipi leh Pupu, na omna ua pan na tute uh leh na tate uh a ding hon na thuumsak lai un aw. Pi, na omlouh nung a inn kava pai in thawnhau hi nang e. Ka kiik nawn hun a hong tung a, Tangnuam ah Pute inn kava pha di ka chi a, ka va dianglut a, Nenem toh Thangbawi in lai na sim ua, kava mu a, kava pom a, ka mittui a pawt zoihzoih a, ka khaam zou kei. Ka khasia, Naute kava houpih a, ka awm a bing a, ka paikhe mai. Thuumna hon neihsak in chia ka khuk dinna di mun ka en a, a awng maimah. Na lotel eive Pi. Ka Pu Neu (Pu Siing) kiang ka lut phei a, nautum chih mahtak kei sang in ana nehnou zaw a, honna mu a, a kap ngal mai. Ka thuak siam kei Pipi, thuaksiamna di haatna leng ke neikei bok!

Pipi leh Pupu, na suulnung ua'h a damlai te ka genthei tel mai uh. Lunglen, khasiatna in hom tuam a, noute mangngilh mai di'n kon phal thei si kei a, kon ngaihtuah teng in ka thawnhau lua! Pi ei, sunkhat ka ihmut leh ka mang in non pai a, non houpih a, nuam hina e. Ka khanglou a, ka mang ana hi maimah zaw, Pi, hon ngai lotel keive. Ka gente na zakha nawn kei di uh chih ka thei. NA damlai un Pipi kiang ah bel kon ngailua chih tan ka genkha man a, Pupu, khase ken aw, nang omlouh lai in ka ngaihtuahna a pichin nailouh luat ziak in kon itna thu kamkhat lel leng kon genkha man kei tel a! Hon ngaidam in aw Pu aw! Hiai a ka gente noute kon itluatna, kon phawkluatna, kon zahtakna ka latsakna hi aw Pipi leh Pupu. Kon ngai lotel.

Simlei migen chiaugaal ah dawnbang kituak nawn ni uh aw Pipi leh Pupu. Huai hun mateng mangpha! Mangpha!

Friday, August 5, 2011

TECHNOLOGY LEH EILAWI

Khovel pilna siamna khangtou hulhul ah I teng a, niteng a banghiam thak muh theihna hun ah i omta. Hiai khovel pilna siamna khang hulhul delhphak sawm in siamsinna kong chiteng ah I sin ua, ei gam a sin theih tan I zoh chiang in ana hun nai kei a, mundang gam dang ah I kuan in pilna siamna I zong hi. Leitung pilna siamna I zon a, I delh ding mah ahi. A ziak bel hiai siamna toh kituak a iki update keileh den ching in ki vaal lawh mawk thei ding bang hi.

Hiai dan a khovel pilna, siamna khang hulhul te lak a I niteng hinkhua a poimoh gige, I zat gige uh technology a khan na ahi. Technology I chih chiang in mipil misiam ten ana sui a, ana muh khiat te uh en a tatak (practical) a zatna pen genna hi deuh hi. Nidang in Radio ahi a, Tape recorder in hong zom in a nung ah TV stage I lut tou pah hi. TV nung ah VCR hong lut in, huai nung ah CD player te hun hong lut hi. Tuhun chiang in Computer leh Mobile Phone a khantouhna thupi tak hong tung in, khovel I khut a tawi mah bang in om theih ta hi.

Hiai I khandan stage uh ahi. Technology bangtan in I hamphat pih uh hiam? Chih pen a zangtute khut a kinga liuliau ahi. Nidang a Radio leh Tape recorder hun in a lim (picture) bangmah I mukei, a aw petmah uh I ngai a, a lasa tu om dingdan hiam thugen tu om dingdan hiam I lungsim ah I sungtuah thei lel hi. Huai nung ah TV stage ah I lut tou a, tun bel a aw chauh hinawn lou in I mit mahmah in a gamtat, khohei uh I mu thei ta. TV stage ah cable toh hong ton khawm in, khovel muntuam, gamtuam te chetdan I galmuh thei pan ta. Huai in I niteng khosakna nakpi tak in hon zou in, kikhekna khat hon tun mahmah a theih ahi.

TV leh Cable tan a mipil, misiam a thil suite ana khawl mawk kei ua, computer stage ah I lut tou nawn ta a, computer pen internet kichi huihkhua a kizopna toh hong paikhawm nawn hi. Hiai internet in khovel neusak tuam petmah hi. A ziak bel website tuam tuam te apat information I deih bangbang muh theih ta a, gamdang pai hetlou in a gam omdan, khohun, a khopi map mahmah zong et theih mawk hi. Huai kia hilou in tulai khangthak te hun tamzo zatna social networking site kichi Facebook, Orkut chihte hong om in. huai ten mi toh kithuzakna baihlam sak mahmah a, mun khat a om khawm loupi, kithei ngei hetlou pi bang le kitheih theih in, lawm bawlna leh meltheih neih behlap na dia phatuam mahmah khat hong suak nawn hi.

Computer toh kirual mah in Mobile Phone kichi in naktak in khovel hon pei nawn a, hiai mobile phone chiah ahih leh Lamka ah 2004/5 khong hiam in lut pan in ka thei. Mobile phone a hihleh I theih chiat sa bang in a a zatna dia tup masak penpen kihouna/ kithuzakna baihlam ding tupna ahi masa pen hi. Huchi’n awl a khanlam hong manoh tou in, tuchiang in kithuzakna chauh hinawn lou, internet connect theih, internet surf ziahziah theih, mail khak theih, la download theih, milem tuamtuam download theihna di tan in hong bawl ta uh hi. Hiai a tung a I gen khanna tengteng in I hinkhua bangchi hiam in hon su kha a, tuni chiang in I khopi ngei Lamka ah bang ngial Mobile phone neihlouh ding zumhuai bangthei ta mawk hi.

Technology a khanna kichi peuhmah ah a hoih leh hoih lou thildang te bang in ana om chiat hi. Computer ahih leh mikim in I nei zou nai kei ua, sau I gen kei ding. Mobile phone a hihleh a neu a lian in I theih, I deih leh I pahtak pen ahi a, huai lam saulou kikum ut ihi. Tulai a I mobile phone tawi te un bangteng sem thei a, bangteng kihih thei chih khong I chiang taktak mah uh hiam? Mobile phone I lei dek chiang in bang features neita I en ua? En bang a zat ding I chih ahia? Chihte lungsim a koih masak pen ding ahi. A ziak bel pauna ding leh message maimai gelh na ding in mobile tampi man poimoh lou pah hi. Muntuam gam tuam a omte toh kithuzakna, aw chauh himai lou a mail khong kikhak na ding I deih leh bang mobile in huai dan feature nei hiam chihte et ding ahi. Nu leh Paten I tate mobile ding I leisak di leh bang tan a azat phalsak I hia? Chihte lungsim a koih kawm a I lei ding poimoh kasa. A ziak bel, tulai a mobile man tampipi I tawi ten nateng hih thei phial hive aw. Video hoih lou pipi khong internet ah zon a, download theih mawk hive aw. Huchia khat in a neih kipiaksawn haksa hetlou, bluetooth kichi khat on gaih di ua, send mek di ua, a thilneih uh kipe sawn khin hi maimah uh ahi. A mantam, features hoih neih ding a sia ka chi het kei, a hi a, I neihte bang chi’n I hamphat pih dia? Bang chi’n I zang manpha dia chihte ahih leh ei mohpuak liuliau ahi.

Technology in gam a nawk vanglak nak nawk petmah, ling sak zou mai ahi. Hun sawt lou in Mizoram a naipen ah a nawk ek a, a gam uh ling mahmah. Tuni chiang in eilawi tenna Lamka khopi nawk mahmah a muh theih in om hi. Huaite tengteng kipatna I technology ziak kia I chi het kei. Himahleh a ziak lianpi te lak a khat ahih lam bel I theih di un ka deih. Bang ziak a I gam a siatna, chiamnuih thang huai, milem thang huai te hichi tuk a thang mawk ahia? Bang ziak a numei pasal kal a thang tatna hichi tuk a I gam ah uang mawk ahia? I mobile te khong ah milem tangthei leh tangthei lou thang huai taktak kem hang a. en en hang a, huai ten I lungsim hon zou gawp, I muhmuh, I et et te chiin utna lungsim hon pia, hon piak chauh hilou, chiing zomah hang a, I chiin tan a hunsak lou hang a. I phone te khong camera bangkim om, record zomah hang a, huaite leak sak hang a. minsiatna I damsung a I thuak ding kibawl maimah suak hi hang.

Technology pen I dou zou kei ding a, dou ding a leng kisak louh mai ding ahi. A hi a nu-leh-pate moh puakna bel I taten a phone khong ua’h bang hih uh hiam? Bangla ngai uh hiam? Bangchi bang milem kem uh hiam chih tan bek I theih ding I mohpuak ahi. Huai hilou a, en zaw amau phone bialbualte thei siam lou hang a, khong I chih chih lai ding leh bel, I gam tua I muhtak leh I theihtak te sang a uang zo in hon zial ek lai ding ahi. I theih kei leh leng theih sawm ding. I tate I it a, a deih uh nei lou sasa in I leisak lai in, amau minsiatna, ei minsiatna di khop a zilna uh ahih lel ding phal ding I hiam? Technology khat peuhpeuh zang manpha leng, na I theih louh tampi, I muhlouh tampi muhna, theihna bang in zat theih lo thamtham ahi chih I theih ding ahi. Minsiatna, na hoihlou zilna lel ding in pam maih lua hi. Na hoihlou tampi I et sung mah in a phatuam ding tampi mah et theih ahi chih phawk thak ni.

Thursday, May 19, 2011

HAKSAT HUN A KIPAH CHIH OM THEI DIAM?

Laphuaktu khat in “Bangteng ka thuak zong, hiai thei di’n Hon sinsak; A hoih hi, A hoih hi ka kha’ di’n” ana chi hi. Laphuaktu dang khat in, “… ka kung tung a tung khempeuhte, Sian in a phal hang a tung hi e”, ana chi nawn hi. Hiai dan la tampi I nei, a diak a I biakna sahkhua ziak leng a hi ding. Lungkham, mangbat hun a ei kia in thuak hilou a, panpih tu hoihtak, lawm muanhuai Jesu nei I hihdan leng I thei chiat hi. Mihing haksakna thuak lou I om kei dia, nuamsa I chih te’n le amau puak khop haksatna a nei ngeingei ding uh. Ahi a, haksatna I lakdan bel a tuam chiat mai thei. Laisiangthou sung mah ah Job gimthuakna I mu. Amah ngei leng hiai a tung a I lagen te dan a hinkhua zang khat ahi. A neihsa tengteng a man nung a le lungke lou a Pathian phat hilai zomah hi.

Ahi a, haksatna kipaktak a maituah a, A hoih hi, a hoih hi ka kha’ di’n chih theih taktak ding mah ai diam? Siangtak a gen a kenchu chi theilou ka himai ve. Haksatna mimal, innkuan leh a tuamtuam te ka tuah chiang in dotna in ka dim. Bangziak a hiai ka tung ah tung sese a de aw? Bang ziak a hiai dan thuak sese? Why? Why? Hun hong paitou zel dia, ka khonung et kiik chiang in bel kei a dia hoih zaw ana hi eivele ka chih theih hun om din ka ging ta. Himahleh ka tuah laitak in bel Sian’ lemgeel chi a lungkim tak a om ding haksa ka sa. Kei leh kei ka kimohsak louh tawp in leng mohsak ding ka pum zon mai.

Ahitak a gen a, a tung a la nih I gente phuak te’n le a haksat hun laitak ua huai la te phuak mah uh a hi diam? Haksat tawpkhawk a tuah lai ua, Sian’ lemgeel, ka kha’ di’n a hoih hi ana chi thei pah uh a diam? Huchi bang a ana chipah thei a hih mawk ua leh chu lamdang mahmah ding, Kei sungtuah dan in, amau leng a hun tak in zaw haksa sa, lungkham, mangbang leh kingaisia in hun a zang tham ding uh. Hun hong pai zel a, a khonung a a etkiik uh chia huai hon chi thei uh ahi diam chi ing.

Haksatna kipaktak a maituah chih om thei mah ding ahi diam? Ka buai. Haksat hun in kipak mawk leng chu haksa salou chihna himai lou ding a hi diam? Mihing tengteng in hun haksa, hun nuam I tuak chiat. Ahi a huai hun haksa I palsuah dan a kibang kei mai thei. Khenkhat bel a haksatna uh leng seel siam, lungnuam tak a kilang a om thei pawl a om. Khenkhat geet lah khovel bei mah bangsak, maban bangmah him him omlou khop a ngai thei pawl om zeel. Khenkhat taget chu lametna nivaak himhim mupha banlou, mahni hinna tan a latop pawl om zel. Kei ngaihdan mawltak in chu haksatna tuak, lungkham-mangbang a om kipah seisui cihchu a om kei dia, ahi a lah, thuak siam, puaksiam chih bel om in teh. Mi tengteng in huaidan a posiam uh a diam? Posiam kim veklou I chi ta. Huchi a hihleh I society in bang poimoh a hia? Bang chibang in panla le mimal lungkhamna, haksatna ziak in I lak ah mahni kithat (suicide)I vengthei dia? I kiamsak thei dia? Hiai issue kha address hun I sata uh hiam?

Tulai khovel kinohtak, everyman for his own chihna khovel ah I om ta. Kua lungkham, haksat kingaihsak man I om nawn mang kei. I om kei sem lai ding hun hon paitou zel ah. Mahni nna chiat ah I buai a, mi haksat gen louh inn luahpih te nangawn toh kihou man ngellou a om hun a tam. Kei bang ka roommate pa toh ka shift timing uh kibang lou, weekends chauh in ka kihou kha man uh. Innsung khat a tengkhawm te leng huai dinmun a ding ki hita, huchi a hihleh chu, midang toh kihou man ding chihte kha genna ngaihna omlou suak phot hi. Huchi kawmkal ah I omna khovel ah thilpiang tampi niteng a zakding, muhding om. Newspaper I sim a, mahni kithat chihte I mu mun ta. Huai I muhmun I zakmun ziak mah in en leng huai dan ngam theih, hih theih ahi chihna lungsim om thei mawk hi.

Huai dan a mahni kithat chih bangte hong om chiang in lah mi dawilok, haksatna pua zoulou. Paa lou I chipah muatmuat nalai uh hi. A dikna chiang le om in teh. Tulai khovel kidemna sangtak, khosakna kikhou khiat tak ah kingaise lam a paite a ding in lam-etna himhim neilou a hin theih taktak ding in ka ging ta. Hiai dan I gen chiang in ginna hatlou chihkha zak masak a hiveu. Dik khamah in teh. Ginna hat ziak chauh a khosuah ding ana hilou a, niteng nektawm zonna ah ginna chauh toh kalsuan chih leng hithei gige samlou kasak hun a om. Pathian a muanna ngalou chih khong a hi iki mohsakna tangpi uh. A diklou ka chi kei.

Tua I paidan et in a tangpi a metropolitan city tan chiang bek ah system khek ngai om zek lou ding a diam? Innlam paidan a saptuam khat pastor khat in etkol chih pen deihkhop huai salai mah I diam? Pastor ten le ana zathadah kei uh henla, ngaihdan gen ihi. A milip toh et a, metro city ah pastor khat in a saptuam teng theihsuah a kipolh pih zoh ding chu next to impossible bang phial in ka koih. A fel zohvek kei ua leh leng ka mohsa hetkei. Ahi a, poimoh kasak bel I tuailaite’ sepna, nekzonna tuamtuam toh kituak a a hun a tuam vilvel a tuailaite a dia zangthei ding youth worker chihdan te poimoh hita lou hiam? Tuailai mah, tuailaite haksatna theisiam thei dingmah, leitung laisiamna a le niamlou, salam, khalam a I poimoh bang hon kum thei ding, poimoh hita lou hiam chi ing. Sepna, zek zonna tuamtuam te ziak a kalkhat a khatvei kipolhkhawmna, biak khawmna, mitoh kimuhna di om sunsun biakinn bangle kai theilou tam a tamte lak a nasepna, amaute huap kha thei ding hunseh, amaute toh hun zangthei ding worker khat I neih pah kei ua leh, I tuailaite haksatna dawn zang tu ding, kupna ding neilou kisa, lungkham, kingaisia leh mangbang a ana kithat maimah chihte om-om lai ding, om semsem thei ding in mu ing. Na chi sam uh hia? Haksat hun a kipah chih hial a hihlouh tawp a puakdan siam zodeuh a omdan sinsak tu ding poimohsakna lianpi nei ing.

Monday, April 18, 2011

I Nek Muhna Mah Pibawl in Zahtak Ni

Mihing i tuam dung zui in i sep ut i bawl ut leng ana tuam a, i nekzonna leng a tuam chiat hi. Mel leh puam kibang lou ngen i hih ziak mah in Siamtu in leng ei sep theih ding, nek muhna ding lampi tuam chiat hon na bawlsak hi. Ei mohpuakna bel i nek muh theihna dia i sep khak penpen kuhkal, gin-om leh zahtak tak a i sep ding himai hi.

Nekmuhna mah pibawl a zahtak ding pen mikang ten le ana pi ngaihsut mahmah ua, “Work is Worship”, ana chi hial uh hi. I sepna lian hia neu, private hia government, kiloh tawm i hi hia chihte a poimoh pen kasa zozen kei a, en i sep khak penpen zahtak a, sep trantran mai pen poimoh kasa zaw hi. Ei lam ah sepna I chihte kha government nasem te kha sepna nei kichi deuh mai hi in ka thei. Private a sem leh mimal kiloh tawm te lawi kha sepna nei, nasem dan a kisim lou phial toh ki bang kasa. Government nasep na hoih mah ei, detdou pen, sem gina in gina kei leng sepna muang chih ngaihdan a tamzo in kinei hileh kilawm kasa. Huai dan ana hivek tatak mah ai diam?

Kei theihna tan ah govt. a na sem te le Manipur a ten nuamsa pen uh hin ka thei. Sepna mun a omlou toh, a om sunsun te le singpi peuh dawn dawn khemkhem, file phen di bang hak sak a sa mai, Manipur a file te gik diak hiam chi ing. File khat phen a process nang a singpi man di tah cheuh ngai hitel. Office kai dia kuan a, suai va kai cheuh a kik nawn vengveng theihna kha Manipur mah ana hita get zel ei. Correspondence a teacher sep theihna le Manipur mah. Sem hetlou a loh lak ek-ek theihna le Manipur mah hazel. Manipur a sem tengteng huchi ka chihna hipah lou ahi. Gin-om tak a sem kenken, chitak mahmah khenkhat bel om mah tham. Mahleh a tangpi a et in bel dudak tak a sem tam hetlou ding hi chi leng kikhial lawmlawm lou maithei hi.

A tung a i gen, govt. na sepna ah huchih theih ahi chih kha i khankhiak pih, i mit a i muh, i na chiin touh det ana himawk hi. Hundang in bel i gam ah laisiam i tamkei, sepna om sunsun te leng talpak te khong in ofis teng hon luah ua, i gam utlou uh hiam? Hon awlmoh lou uh hiam himai thei hi. Tuhun in bel ofis te ah leng ei singtang mite mah kitu ta, a sap lian leng eimah hita, i sep ding pen sem utlou lai tel ding i dua’m? Ei’na kuhkal tak, gin omtak leh i nek muhna zahtak tak a i sep ziak a ei chauh hampha hilou a, midang tampi panpih kha, a nna uh sepsak kha ka hi chih lam i ngaihtuah ngei di ua aw? Sum-le-pai, tha-le-zung a kipanpih chauh kipanpihna ana hi lou hial ahi. Sepna neite’n i sepna a i sep ding pen a hi bangbang a i va sepkhiak chia mitampi nna a pai di bang a paithei pan phet ana hi ahi chih kha i mangngilh louh ding uh ahi.

Government nasem te I gentak ah, mundang a govt nasem ten nak sep petmah uh hi ve aw. Lawmte khat bang a suty ni uh chia le a ofis te un sam in chin, va kai thouthou sek ahi. Lawm dangte Parliament a sem ka theihte bang nitak dak 8 a ofis a a om lai hun uh om mawk ahi. Nna haulua chi kiginni nangawn khawl manlou a sempawl bangle om tham uh. Eigam a govt nasem i chihte toh kikhai mo? Enle nidang a govt nasem tengteng ei gam a i muhmuh te dan di ana kisa a khanglang ve. Maimah in.

Mi’n I nasep ah hon zahtak hen I chihleh en leng I nna pen I zahtak masak poimoh ahi. Sepna mun ah le om lou, I sep peuh kizumpih chih dan te kha, kuamah zahtak kai ngeilou ding hi. Nasepna, nek muhna pen a lian a neu om kei, nek muhna dia I sep a hih peuhleh chihtakna, gin-omna leh zahtakna lianpi toh I sep ding uh poimoh sa ing. Niteng kilawh tawm bang le thupi lua, neu muh nang omlou hi. Niteng a kilawh tawmte ziak a a sum nei deuh ten amau nasep di semkha lou a, thalak gaihgaih ding mu. Huaimah bang a sum neite ziak a niteng kilawh na di om chia kizahtak tuah ding a thupi hi. Samtan khong, khedap bawl khong, puansawp khong, a neu omlou hi. Huaite khong sem chia mi neu muh te eikha a huai dan a nasem te poimoh pen te kha!

Eilam a poi mahmah khat bel mi’ nasep peuh zumpih, ei mahmah in I nasep zumpih, sep utlouh, zumhuai I sak khong om chihdan lungsim kinei lai mawk hi. Hiai ngaihtuahna lungsim I khek uh hun mahmah ta hi. Nidang in ka Pu te’n tuilou a nei ua, ann heksak ngai hi.Huai ann hek di cycle a kava tawl chiang in kenbel poi sa keng, mi khenkhat in hon na zumpih mawk, lampi bang ah le hon houpih utlou chih dan om mawk hi. Hiai tak a hi a poi kha! Nidang in cycle khong in ka pawt sek a, khenkhat in zum huai ana sa mahmah nawn taget uh! Ken bel cycle nangawn le neizou hetlou om di hi a chi’n poi kasa het kei taget hi. A cycle lou enle neizou le I deih tawk aka. I dinmun, I tunzohna chiangchiang ah ei-le-ei bek kizumpih louh ding ahi.

Mi’ nasep zahtak sak ding, enle I nasep zahtak ding, I zahtak louh a, zumhuai I sak peuh sep mawkmawk louh ding chih ka ngaihdan ahi. I sep utlouh di pi bang le sum tampi a lei mawk louh ding, I va lei hial a lehlah sep sam ding, huai kha nasep zahtakna ahi. I nekmuhna dia sepna khat neih ngai, I gam a chiin dan hoih louh ziak a lei ek ngai. A leizou ten leimah ni, a lampi dang omlou meuh chu! Ahi a, kon chi teitei di, nekmuhna di chia sum tampi a kaam I lei ngam ngal leh sem ngam ni. I gentak mah bang in ei’ na en gin-om tak a i sepziak a mi bangzah hiam panpih kha I hi chih thei thak ni. Midang awlmoh thu khong gen gen, mahni tak ngial in le I nasep sem utlou, I sepna mun a om lou bilbel chih dan khong I hih lai zaw kuamah awlmoh lou hi di hi hang. I gam ah I nasep leh I nek muhna chiat pibawl in zahtak hile hang tua I dinmun nilnial ah I om kei dia, hiai sang in bang lam hiam khat ah i khangtou zaw peuhmah ding chih kha ka gingta tinten ve.

Pa leh Inkuan (Pa leh Apackage)

Pa i chih gensau le ngailou, i theih chiatsa ahi. Tutung in insung Pa hihna a tonkhawm toh kisai gen leng i chi a, tulai pau in Pa chih leh ...